MÓWCA PIERWSZY
definiowanie kategorii, zarysowywanie tła tematu

1. Przyjrzyj się dwóm ważnym kategoriom tezy:
   – Społeczeństwu
   – Decydowaniu o życiu jednostki

2. Zbuduj Waszą definicję społeczeństwa oraz wyjaśnij, co to znaczy decydować o czyimś życiu. Czy jest to zjawisko pozytywne czy negatywne, jakie są wasze refleksje.

Jako pomoc mogą posłużyć Ci różne definicje społeczeństwa oraz słownikowa definicja czasownika decydować o czymś

Słownik Języka Polskiego PWN”
«podejmować decyzję w jakiejś sprawie»
«mieć na coś zasadniczy wpływ»

Społeczeństwo jest naturalną wspólnotą ludzi, wynikającą z ich wrodzonej dążności do życia w grupie. Człowiek poza społeczeństwem jest albo „bogiem, albo bestią”, ponieważ dopiero we wspólnocie (polisie) realizuje swoją pełną naturę i osiąga pełnię rozwoju moralnego oraz intelektualnego.

Źródło: Arystoteles, Polityka (IV w. p.n.e.).

Społeczeństwo to żywy organizm zbiorowy – złożony system nawzajem powiązanych struktur i instytucji (organów), z których każda pełni określoną funkcję niezbędną do przetrwania całości. Podlega ono ewolucji od form prostych do złożonych.

Źródła: Auguste Comte, Kurs filozofii pozytywnej (1830–1842) oraz Herbert Spencer, Zasady socjologii (1876–1896).

Społeczeństwo to byt obiektywny (znajdujący się „poza” jednostką), który narzuca ludziom sposoby działania, myślenia i odczuwania (tzw. fakty społeczne). Charakteryzuje je spójność oparta na solidarności mechanicznej (w społecznościach tradycyjnych) lub organicznej (w nowoczesnych, opartych na podziale pracy).

Źródło: Émile Durkheim, Zasady metody socjologicznej (1895) oraz O podziale pracy społecznej (1893).

MÓWCA DRUGI
przygotowywanie linii argumentacji z odwołaniami do powieści

Przyjrzyj się postaciom pochodzącym z powieści Bolesława Prusa: Stanisławowi Wokulskiemu, Izabeli Łęckiej, Julianowi Ochockiemu. Zastanów się, w jaki sposób społeczeństwo zadecydowało/ wpłynęło na ich życie. Możesz do tego wykorzystać zamieszczone poniżej fragmenty powieści / lub sceny z filmu 

WOKULSKI
„Pół wieku objęć, rozkoszy, rozumu, zasługi, wszystkiego… A zresztą, czy tylko ona jedną jest taką? Przecież to mały fragment ogólnego rozwoju. (…) Zmarnowaliście życie moje… Zdeptaliście myśli moje… Gdybym wydał wszystko, com wziął od was, byłbym zarazkiem, mniejszym od ziarnka piasku!… Coście wy ze mnie zrobili?… Raziło was, żem miał rozum i energię, więc zrobiliście ze mnie kupca; raziło was, żem miał serce, więc zrobiliście ze mnie… mężobójcę!… Za co?… Co wam zrobiłem takiego, żeście ze mnie zrobili ruinę?…”

„Pamiętam: w małym pokoiku na poddaszu, przy świetle łojówki, uczyłem się… A w dole, w salonie, brzęczały fortepiany i bawiono się… Ja nie miałem ani zabawy, ani odpoczynku, ani nawet światła, a oni mieli wszystko… I oni to nazywają porządkiem świata!”

IZABELA ŁĘCKA
„Dla niej świat nie był fizyczną kulą, zdaną na łaskę słońca i przyciągania, ale rodzajem estetycznego teatru, w którym grała główną rolę, a publiczność stanowiła reszta ludzkości. Ludzie niższych stanów byli w tym świecie jakby tłem dekoracyjnym, bez którego przedstawienie nie mogłoby się odbyć, ale do którego nie żywi się żadnych uczuć.”

„Małżeństwo było dla niej interesem, w którym kobieta wnosiła swój ród, piękność i wykształcenie, a mężczyzna – majątek i stanowisko. Uczucie? Prawdziwe uczucie znajdowała tylko w romansach, w teatrze albo w zachwytach nad posągami.”

„– Ojcze – odpowiedziała z dumą panna Izabela – pamiętam o moim nazwisku i o moim stanowisku w świecie. Wiem, co jestem winna naszej rodzinie i naszemu środowisku. Małżeństwo jest dla kobiety z naszej sfery obowiązkiem społecznym, a nie kaprysem serca.”

JULIAN OCHOCKI
„– Gdym był chłopcem – mówił Ochocki – myślałem, że u nas można być czymś… Dziś widzę, że u nas można być tylko marionetką, którą poruszają puste głowy i zimne serca. Zrobić cokolwiek, wynaleźć cokolwiek – dla kogo?… Dla społeczeństwa, które każdą nową myśl uważa za bzik, a każdego pracownika za szaleńca albo dorobkiewicza?… Tutaj nie ma powietrza dla myśli, nie ma gruntu dla pracy!… O wyjeździe stąd myślę, panie Wokulski, o wyjeździe na zawsze…”

„Ciotka chciałaby mię ożenić, kuzynki uważają mię za dziwaka, a moi równolatkowie za głupca, który zamiast tańczyć i grać w karty, siedzi w laboratoryjum. Gdybym miał milion, kupiłbym sobie spokój i pracownię… Ale nie mam miliona, więc muszę słuchać ich gadania i udawać, że mię interesują ich plotki.”

_
Po przeanalizowaniu definicji i fragmentów pochodzących z powieści przygotujcie mowę wprowadzającą i mowę z główna linią argumentacyjną. Pamiętajcie o tym by:

• Wasza wypowiedz nie trwała dłużej niż 3 minuty.
• Wasza wypowiedź nie zawierała argumentów ad hominem lub ad personam.

MÓWCA TRZECI – zadania

1. Zastanów się, jakie argumenty kontrargumenty może przygotować drużyna przeciwna. Sformułuj 3 z nich i zbuduj do nich własne argumenty zgodne ze stanowiskiem waszej grupy.
2. Zastanów się, jakie inne przykłady pochodzące ze świata kultury, sportu, polityki mogłyby pokazywać, w jaki sposób społeczeństwo decyduje o naszym życiu. Możesz wykorzystać poniższe materiały:

KULTURA
Obejrzyj film pt. „Truman Show”. Przeanalizuj, w jaki sposób żyje główny bohater filmu. Początkowo nie zdaje sobie sprawy z tego, że jego życie zarówno osobiste jak i zawodowe stanowi element reality show.

Przeczytaj zamieszczony fragment rozmowy bohaterów filmowych, a następnie zastanów się nad następującymi pytaniami:

• Kim jest Christof? Co może symbolizować i co kreacja tej postaci mówi o wpływie społeczeństwa na życie człowieka?
• Co uświadamia sobie Truman, jak odczytywać metaforyczny sformułowanie, mówiące o tym, że jest gwiazdą? 

Głos Christofa (z głośników w niebie):„Truman… Możesz mówić. Słyszę cię.”

Truman (roglądając się w stronę nieba):
„Kim jesteś?”

Christof:
„Jestem Stwórcą… programu telewizyjnego, który daje otuchę i nadzieję milionom ludzi na całym świecie.”

Truman:
„A kim ja jestem?”

Christof:
„Jesteś gwiazdą.”

Truman:
„Nic z tego nie było prawdziwe?…”

Christof:
„Ty byłeś prawdziwy. Dlatego tak dobrze się ciebie oglądało… Słuchaj mnie, Trumanie. Na zewnątrz nie ma więcej prawdy niż w świecie, który dla ciebie stworzyłem. Te same kłamstwa. To samo oszustwo. Ale w moim świecie… nie musisz się niczego bać. Znam cię lepiej niż ty sam.”

Truman:
„Nigdy nie miałeś w mojej głowie kamery!”

Christof:
„Boisz się. Dlatego nie potrafisz odejść. Wszystko w porządku, Trumanie. Rozumiem. Śledziłem całe twoje życie. Byłem przy tym, kiedy się urodziłeś. Byłem przy twoim pierwszym kroku. Przy pierwszym dniu w szkole. Podczas sceny, w której po raz pierwszy złamano ci serce… Nie możesz teraz odejść, Trumanie. Należysz do tego świata… Należysz do nas.”

SPORT
Przeanalizuj historię Simone Biles – jednej z najwybitniejszych gimnastyczek w historii (Igrzysk Olimpijskich w Tokio w 2021 roku).

Jej historia ilustruje przypadek, który w socjologii sportu stał się studium tego, jak niewidzialna presja społeczna, oczekiwania miliona widzów oraz bezwzględny kult sukcesu potrafią całkowicie sparaliżować ciało i umysł jednostki.

Przed igrzyskami w Tokio Simone Biles była traktowana nie jak człowiek, ale jak „superbohaterka” i maszyna do wygrywania złotych medali. Kultura masowa, media, sponsorzy oraz całe amerykańskie społeczeństwo wytworzyło narrację: Simone musi wygrać wszystko, nie ma prawa do błędu ani słabości. 

W trakcie finału wieloboju drużynowego w Tokio presja społeczna osiągnęła punkt krytyczny. Umysł Simone Biles, obciążony gigantycznym oczekiwaniem miliona ludzi, odmówił posłuszeństwa. Doszło u niej do tak zwanych „twisties” – niebezpiecznego stanu psychicznego znanego w gimnastyce, w którym mózg na skutek zbyt dużej presji traci połączenie z ciałem w powietrzu. Gimnastyczka wykonuje ewolucję na wysokości kilku metrów, ale nie wie, gdzie znajduje się podłoga ani jak wyląduje.

Zamiast ryzykować kalectwo lub śmierć, by zaspokoić oczekiwania społeczne, Simone Biles podjęła precedensową decyzję w historii sportu – wycofała się z finałów. Na konferencji prasowej wypowiedziała słowa, które stały się manifestem jednostki walczącej o swoją autonomię:

„Muszę postawić swoje zdrowie psychiczne na pierwszym miejscu. W przeciwnym razie odniosę obrażenia. Zawsze, gdy znajdujesz się w wysoce stresującej sytuacji, po prostu panikujesz… Musimy chronić nasze umysły i nasze ciała, a nie tylko wychodzić i robić to, czego oczekuje od nas świat.”

Zastanów się nad tym, co jej historia mówi o wpływie społeczeństwa na życie człowieka.

POLITYKA/ HISTORIA
Tu możesz skorzystać z informacji na temat polityki jednego dziecka, która była prowadzona w Chinach w latach 1979- 2015. Państwo jako reprezentant społeczeństwa przejęło kontrolę nad prywatną sferą życia człowieka: decydowało o posiadaniu potomstwa.

Posiadanie drugiego dziecka bez zezwolenia wiązało się z surowymi karami finansowymi (tzw. „opłatami za wyżywienie społeczne”), utratą pracy, a w wielu przypadkach przymusowymi zabiegami medycznymi.

To doprowadziło do nierówność praw i wykluczenia.  Tzw. dzieci heihaizi, czyli urodzone poza oficjalnym limitem często nie otrzymywały meldunku (hukou). Nie otrzymywały zatem praw obywatelskich – nie miały dostępu do państwowej edukacji, opieki zdrowotnej, a w dorosłym życiu ich legalne zatrudnienie było ograniczone.

Inżynieria społeczna i jej konsekwencje: Wybory polityczne społeczeństwa ukształtowały całe pokolenie ludzi (tzw. „małych cesarzy”), zmieniły strukturę demograficzną kraju (starzenie się społeczeństwa) i doprowadziły do zaburzenia proporcji płci.

Zastanów się nad tym, co ten przykład mówi o wpływie społeczeństwa na życie człowieka.

MÓWCA CZWARTY – zadania

Po zapoznaniu się z tym, co przygotowali członkowie Twojej grupy: para pierwsza oraz kolega/ koleżanka z twojej pary, przygotuj mowę końcową, w której podsumujesz Waszą argumentację i jeszcze raz potwierdzisz słuszność Waszego stanowiska w debacie.

MÓWCA PIERWSZY – definiowanie kategorii, zarysowywanie tła tematu

1. Przyjrzyj się dwóm ważnym kategoriom tezy:
   – Społeczeństwu
   – Decydowaniu o życiu jednostki

1. Zbuduj Waszą definicję społeczeństwa oraz wyjaśnij, co to znaczy decydować o czyimś życiu. Czy jest zjawisko pozytywne czy negatywne, jakie są wasze refleksje. 

Zastanów się, co, jeśli nie społeczeństwo, wpływa na życie jednostki (np. mogą to być np. pochodzenie, moment historyczny, biologia, silne uczucie jak np.  miłość).

Społeczeństwo nie jest stałą substancją ani nadrzędnym tworem, lecz płynnym procesem wchodzenia jednostek we wzajemne relacje (zawiść, współpraca, miłość, rywalizacja). To jednostki tworzą te formy, a nie formy determinują jednostkę.

Źródło: Georg Simmel, Socjologia. Badania nad formami uformowania społecznego (Soziologie, 1908).

Obiektem badania socjologii nie jest „społeczeństwo” jako potężna siła, lecz działanie społeczne – czyli zachowanie, do którego jednostka dołącza subiektywny sens. To jednostka jest nośnikiem sensu i sprawczości; struktury społeczne istnieją tylko tak długo, jak długo jednostki nadają im znaczenie w swoich codziennych wyborach.

Źródło: Max Weber, Gospodarka i społeczeństwo (Wirtschaft und Gesellschaft, 1922).

Gdy zbada się te trzy różne źródła – rasę, środowisko i moment – widzi się zarysowane góry i doły, łożysko wyżłobione w ziemi, w które musi spłynąć cały strumień ludzkich działań i myśli.”

Żródło: H.Taine Historia literatury angielskiej

Słownik Języka Polskiego PWN

decydować
«podejmować decyzję w jakiejś sprawie»
«mieć na coś zasadniczy wpływ»

MÓWCA DRUGI – przygotowywanie linii argumentacji z odwołaniami do powieści

Przyjrzyj się postaciom z powieści Bolesława Prusa: Stanisławowi Wokulskiemu, Ignacemu Rzeckiemu, hrabinie Wąsowskiej. Zastanów się, co (jakie czynniki) zadecydowało/ wpłynęło na ich życie. Możesz do tego wykorzystać zamieszczone poniżej fragmenty powieści / lub sceny z filmu 

WOKULSKI
„Gdybym nie pokochał jej, nie pojechałbym do Bułgaryi, nie dorobiłbym się majątku i byłbym dzisiaj spokojnym, uczciwym kupcem, mającym swoje miejsce w społeczeństwie… Miłość zrobiła mię bogaczem, miłość pchnęła mię w świat wyższy, ale ta sama miłość zrobiła ze mnie nędzarza i wariata!…”

„Są ludzie, których tworzy społeczeństwo, i są tacy, których tworzy jedna kobieta. Mnie stworzyła ona… Zrobiła ze mną, co chciała, i uformowała mię na swoją modłę, chociaż nawet o tym nie wiedziała. Wszystko, com w życiu zdobył lub stracił, miało tylko jedną cenę: jej uśmiech albo jej obojętność.”

RZECKI
„Więc pamiętaj (mówił mi ojciec), że na świecie jest dwóch tylko wielkich ludzi: Bóg na niebie, a Napoleon na ziemi… I pamiętaj, że gdyby nie Bonaparte, nie byłoby nas na świecie, ani naszej stancji, ani winiarni Hopfera, ani niczego… Wszystko to jego dzieło! (…) Te słowa ojca zapadły mi w duszę tak głęboko, że nie wykorzeniłby ich żaden czas ani żaden bieg wypadków.”

„Dla mnie cały świat i cała polityka to był tylko Napoleon… Gdy inni myśleli o interesach, o majątkach, o stanowiskach, ja wciąż patrzyłem na Francję i czekałem, kiedy znowu ruszy Wielka Armia, ażeby przynieść wolność ludom. Dla tej myśli żyłem i dla niej gotów byłem zginąć w każdej chwili, jak za młodu na Węgrzech.”

KAZIMIERA WĄSOWSKA
„– Świat wymaga od nas nieszczerości, a ja nienawidzę kłamstwa! (…) Wolę, żeby mię uważano za dziwaczkę lub nawet za istotę bez serca, aniżeli żebym miała żyć według recepty, którą mi przepisują ludzie głulsi ode mnie. Jestem wolna, mam majątek i nie myśli mi się ustępować przed tym, co nazywają opinią publiczną, a co w gruncie rzeczy jest tylko głupotą i zazdrością.”

„– Pan myśli, że kobieta powinna być albo aniołem z gipsu, albo niewolnicą!… A ja chcę być po prostu człowiekiem. Chcę kochać to, co mi się podoba, i mówić to, co myślę, nie pytając nikogo o pozwolenie. Jeżeli spotkam mężczyznę, który potrafi być naprawdę silny i szczery, ulegnę mu; ale nie oddam mojej wolności pierwszemu z brzegu fircykowi tylko dlatego, że tak wypada w naszym świecie.”

Po przeanalizowaniu definicji i fragmentów pochodzących z powieści przygotujecie mowę wprowadzającą i mowę z główną linia kontrargumentacyjną. Pamiętajcie o tym by:

• Wasza wypowiedz nie trwała dłużej niż 3 minuty
• Wasza wypowiedź nie zawierała argumentów ad hominem lub ad personam

MÓWCA TRZECI – zadania

1. Zastanów się, jakie argumenty może przygotować drużyna broniąca tezy. Sformułuj 3 z nich i zbuduj do nich własne kontrargumenty zgodne ze stanowiskiem Waszej grupy.
2. Zastanów się, jakie inne przykłady pochodzące ze świata kultury, sportu, polityki mogłyby pokazywać, w jaki sposób społeczeństwo nie decyduje o naszym życiu. Możesz wykorzystać poniższe materiały:

KULTURA
Film „Pianista” w reżyserii Romana Polańskiego pokazuje życie znanego pianisty Władysława Szpilmana w warunkach wojny. Pomimo tego że mężczyzna jest uznanym artystą, jego egzystencja zostaje podporządkowana jednej kategorii: narodowościowo – rasowej. Szpilman jest Żydem. Wraz ze swoją rodziną na skutek wybuchu wojny zostaje zmuszony do noszenia opasek z gwiazdą Dawida, opuszczenia mieszkania, oddania oszczędności. Musi też ukrywać się, by walczyć o życie.

Przeczytaj zamieszczone fragmenty rozmów bohaterów filmowych, a następnie zastanów się nad następującymi pytaniami:

• Jaką postawę wobec wojny w pierwszej rozmowie reprezentuje Władysław a jaką Henryk?
• Jaką postawę wobec rozporządzeń opisanych w Kurierze przyjmują Władysław i jego ojciec? Co ta postawa mówi o czynnikach, jakie wpływają na życie człowieka?

Część 1: Rozmowa w kawiarni (Władysław i Henryk)

(Władysław i Henryk siedzą przy stoliku. Henryk przegląda prasę, atmosfera w mieście z dnia na dzień staje się coraz bardziej napięta).

Henryk: Powinniśmy coś zrobić, a nie tylko siedzieć i czekać.

Władysław: A co proponujesz? Mam przestać grać? Z czego będziemy żyć?

Henryk: Nie o to chodzi, Władek. Nie widzisz, co się dzieje? Niemcy weszli do miasta parę dni temu, a z każdym dniem dokręcają śrubę. Dziś zabierają radioodbiorniki, jutro wymyślą coś gorszego.

Władysław: To minie, Henryk. Wojna nie może trwać wiecznie. Musimy po prostu robić swoje i przeczekać najgorsze.

Henryk: Przeczekać? Oni nie przyszli tu, żeby dać nam przeczekać.

Część 2: Narada w domu Szpilmanów (Odczytanie dekretu)

(Ojciec wchodzi do mieszkania, kładzie na stole gazetę „Nowy Kurier Warszawski” i wskazuje na wydrukowane obwieszczenie).

Ojciec: Rozporządzenie szefa dystryktu… Wchodzi w życie od pierwszego grudnia. Każdy Żyd w Warszawie, bez względu na wiek i płeć, musi nosić na prawym rękawie białą opaskę z niebieską Gwiazdą Dawida.

(W salonie zapada ciężka cisza. Matka przerywa pracę i patrzy na ojca).

Matka: Wszyscy? Nawet dzieci?

Ojciec: Wszyscy powyżej dwunastego roku życia.

Henryk: (z oburzeniem) Ja tego nie założę. Nie dam się oznaczyć jak bydło na rzeź.

Władysław: (spokojnie, z gorzkim realizmem) A jakie masz wyjście, Henryk? Nie założysz opaski i co zrobisz? Wyjdziesz na ulicę?

Henryk: Tak, wyjdę! Nie będę się przed nimi płaszczył.

Władysław: To zastrzelą cię na miejscu albo zgarną do pierwszego lepszego transportu. Tu nie ma pola do dyskusji. Nie pytają cię o zdanie.

Ojciec: Władek ma rację. Musimy podporządkować się prawu, jakiekolwiek by nie było, żeby przeżyć.

Matka: (czyta dalej tekst w gazecie) Przeczytajcie to… Ograniczenie gotówki. Rodzina nie może posiadać więcej niż dwa tysiące złotych w domu ani w banku. Resztę trzeba wpłacić do banku pod groźbą kary śmierci.

Regina: Dwa tysiące? Przecież to głodowe pieniądze, z czego mamy opłacić czynsz i kupić jedzenie za miesiąc czy dwa?

Ojciec: Zrobimy tak, jak każą. Musimy ukryć resztę. Pieniądze schowamy w podeszwie buta, a zegarek…

Henryk: Zegarek i tak nam zabiorą, jeśli będą chcieli. Nie widzicie, że odbierają nam po kawałku wszystko? Najpierw godność, potem pieniądze, a na końcu…

Władysław: (przerywa mu) Henryk, dosyć. Musimy przetrwać ten moment. Najważniejsze, żebyśmy byli razem.

SPORT
Przeanalizuj historię Reinholda Andreasa Messnera – włoskiego himalaisty, który jako pierwszy człowiek zdobył Koronę Himalajów i Karakorum. W swoich wspinaczkach stworzył styl alpejski: nie korzystał z pomocy tragarzy, nie używał butli tlenowych. W drodze na szczyt zakładał minimalną liczbę baz pośrednich i poręczówek. Jest przykładem indywidualizmu w tym sporcie. Nie reprezentował żadnego kraju, ideologii. Chciał pokazać, w jaki sposób zmieniają się granice ludzkiego umysłu i wytrzymałości ciała w konfrontacji z naturą. Większość sportowców w tej dziedzinie w XX wieku związanych było z organizacjami społecznymi, państwowymi, prywatnymi sponsorami, dzięki którym zorganizowanie danej wyprawy było możliwe. Stanowią oni przykład tego, w jaki sposób społeczeństwo lub mikro- społeczeństwo wpływa na życie jednostki. Historia Messnera z kolei z tym polemizuje.

Zastanów się, czy znasz przykład innych sportowców, których historie mógłbyś wykorzystać w debacie.

POLITYKA
Przeanalizuj historię Abrahama Lincolna – szesnastego prezydenta Stanów Zjednoczonych. Pochodził z ubogiej rodziny farmerów, była typem samouka, wiedzę zdobywał sam i dzięki temu zdał egzamin adwokacki. Kiedy trafił do świata polityki, przez większość społeczeństwa był postrzegany jako laik, ktoś kto nie osiągnie w niej żadnego sukcesu. Stało się inaczej. Dzięki dyscyplinie, pracy, zdolnościom retorycznym objął urząd prezydenta. Stoczył walkę o zniesienie niewolnictwa, pomimo tego, że połowa państwa była przeciwna temu projektowi (wojna secesyjna). Działał wbrew powszechnej presji społecznej, część osób z jego środowiska i prasy domagała się utrzymania niewolnictwa w zamian za pokój. Lincoln jednak nie uległ tym naciskom i przeforsował 13 poprawkę abolicyjną do Konstytucji.

Zastanów się, czy znasz przykład innych polityków, których historie mógłbyś wykorzystać w debacie.

MÓWCA CZWARTY – zadania

Po zapoznaniu się z tym, co przygotowali członkowie Twojej grupy, przygotuj mowę końcową, w której podsumujesz Waszą kontrargumentację i jeszcze raz potwierdzisz słuszność Waszego stanowiska w debacie.

SĘDZIOWIE
W czasie, w którym grupy debatujące przygotowują się, uczniowie reprezentujący Sędziów, charakteryzują kryteria oceniania oraz wyznaczają obowiązującą w nich punktację. Nauczyciel prosi uczniów w tej grupie, by wyszczególnili, co uznają za dobrą/ bardzo dobrą wartość merytoryczną mów a co za poprawną. Jakich środków retorycznych i ilu w zależności od punktacji powinni użyć mówcy oraz czym jest dla nich spójność mów i wystąpień członków danej grupy.