dorastanie wiąże się z jednym z najtrudniejszych, a zarazem najważniejszych pytań: kim jestem i kim chcę się stać? Młodzi ludzie poszukują własnej drogi w świecie pełnym oczekiwań – rodziny, szkoły, grupy rówieśniczej i mediów społecznościowych. Próbują rozpoznać swoje potrzeby, wartości i możliwości, a jednocześnie mierzą się z presją, by dokonywać właściwych wyborów, odnosić sukcesy i pasować do wyobrażeń innych. Nie zawsze łatwo im odróżnić własne pragnienia od celów, które zostały im podpowiedziane lub narzucone.

Film Lalka w reżyserii Macieja Kawalskiego otwiera wyjątkową przestrzeń do rozmowy o tych doświadczeniach. Stanisław Wokulski jest bohaterem złożonym i pełnym sprzeczności: kupcem, przedsiębiorcą, człowiekiem nauki, romantykiem, idealistą i outsiderem. Próbuje przekraczać granice swojego pochodzenia, zdobyć społeczne uznanie, zrealizować ambicje i znaleźć miłość. Jednocześnie coraz trudniej rozpoznać, które z podejmowanych przez niego decyzji wynikają z autentycznych potrzeb, a które z pragnienia akceptacji przez Izabelę Łęcką i środowisko, do którego chce należeć.

Ekranowa historia Wokulskiego pozwala uczennicom i uczniom zobaczyć, jak wybory, relacje, doświadczenia, status społeczny i potrzeba przynależności mogą wpływać na kształtowanie tożsamości człowieka. Film nie daje przy tym prostych odpowiedzi ani łatwych ocen. Zachęca do zastanowienia się, czy Wokulski konsekwentnie realizuje własne cele, czy stopniowo podporządkowuje życie oczekiwaniom świata, którego częścią pragnie się stać. Czy zdobywa to, czego naprawdę chce? A może przeznacza swój czas, energię i możliwości na pragnienia, które coraz bardziej oddalają go od samego siebie?

Przygotowane przeze mnie ćwiczenia poprowadzą uczennice i uczniów od analizy filmowego bohatera do bezpiecznej refleksji nad własnym życiem. Pomogą przyjrzeć się różnym wymiarom tożsamości, rozpoznać wpływ innych osób i środowisk, odróżnić wsparcie od presji oraz zastanowić się nad źródłami własnych aspiracji. Szczególne miejsce zajmuje „Aukcja życia”, podczas której młodzi ludzie doświadczają, że czas, uwaga i energia są ograniczonymi zasobami, a wybór jednego celu często oznacza rezygnację z innego.

Gorąco zachęcam Państwa, aby realizację scenariusza poprzedzić wspólnym wyjściem z klasą do kina na film Lalka. Emocje wywołane seansem, kreacje aktorskie oraz obserwowanie wyborów Wokulskiego na wielkim ekranie sprawiają, że bohater przestaje być wyłącznie postacią znaną z lektury. Staje się człowiekiem, którego można próbować zrozumieć, z którym można się nie zgadzać, a czasem także odnaleźć w jego doświadczeniach cząstkę własnych pytań i niepewności.

Mam nadzieję, że przygotowany scenariusz pomoże Państwu przeprowadzić tę rozmowę z uważnością, szacunkiem i troską o poczucie bezpieczeństwa każdej uczennicy i każdego ucznia.

Minister Edukacji oraz Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego objęły film Honorowym Patronatem. Materiały edukacyjne zostały objęte Honorowym Patronatem Ośrodka Rozwoju Edukacji.

Joanna Zabłocka-Skorek | Prezeska Fundacji „KinoSzkoła”

Tożsamość, aspiracje i presja społecznaw świecie filmowej Lalki
i współczesnych młodych ludzi

Grupa docelowa: klasy VIII SP i szkoły ponadpodstawowe

Przedmiot: godzina do dyspozycji wychowawcy, edukacja zdrowotna

Czas trwania: pełna wersja scenariusza: 3 jednostki lekcyjne (135 min.). Scenariusz ma konstrukcję modułową – prowadzący może wybrać wskazane ćwiczenia i zrealizować skróconą wersję podczas 1 lub 2 jednostek lekcyjnych.

Formy pracy: praca indywidualna, praca z całą klasą, dyskusja kierowana

Nauczyciel/ka umieszcza na środku dużego arkusza lub tablicy zdjęcie przedstawiające Stanisława Wokulskiego z filmu Lalka (załącznik nr 1) i prosi uczniów/uczennice, aby przez chwilę przypomnieli sobie bohatera oraz jego losy w filmie.

Na wcześniej rozdanych karteczkach post-it każda osoba zapisuje jedno określenie, rolę lub cechę, która jej zdaniem opisuje Wokulskiego. Ważne, aby potrafiła uzasadnić swój wybór, odwołując się do konkretnej sceny lub zachowania bohatera.

Następnie uczniowie/uczennice umieszczają swoje karteczki wokół zdjęcia. Mogą pojawić się takie określenia jak: kupiec, przedsiębiorca, człowiek zainteresowany nauką, były powstaniec, bogacz, outsider, człowiek pomagający innym, romantyk, idealista, człowiek czynu, zakochany mężczyzna, człowiek, który awansował społecznie itd.

Prowadząca/y wspólnie z klasą porządkuje odpowiedzi, grupując określenia, które są do siebie podobne. Nie usuwa jednak tych, które wydają się ze sobą sprzeczne. Zwraca uwagę, że właśnie takie zestawienia mogą powiedzieć o bohaterze najwięcej.

Klasa wybiera dwie pary pozornie niepasujących do siebie określeń i przypomina sceny z filmu pokazujące, że oba mogą jednocześnie opisywać Wokulskiego. Nauczyciel/ka może dopytywać:

Co w tej scenie pokazuje właśnie taką stronę bohatera? Czy w innej sytuacji Wokulski zachowuje się zupełnie inaczej? Czy jedno wyklucza drugie?

Po rozmowie nauczyciel/ka zwraca uwagę na wszystkie karteczki znajdujące się wokół zdjęcia Wokulskiego i podsumowuje, że żadna z nich osobno nie wystarcza, żeby opisać bohatera. Wokulski jest jednocześnie człowiekiem pełniącym różne role, posiadającym różne cechy, doświadczenia, zainteresowania i pragnienia. Niektóre z nich mogą nawet wydawać się sprzeczne. Tożsamość człowieka nie musi być więc czymś jednorodnym i niezmiennym.

Prowadząca/y prosi uczniów i uczennice, aby na chwilę przestali myśleć o Wokulskim i zastanowili się nad sobą. Rozdaje im kartę pracy nr 1 „Kim jestem? – Wokulski i ja” (załącznik nr 2) i mówi:

Przez chwilę patrzyliśmy na Wokulskiego. Teraz wyobraźcie sobie, że w miejscu jego zdjęcia znajduje się Wasze zdjęcie. Jakie słowa znalazłyby się wokół niego?

Uczniowie/uczennice indywidualnie uzupełniają swoją kartę. Mogą wpisać pełnione przez siebie role, np. uczeń/ uczennica, syn/ córka, brat/ siostra, przyjaciel/ przyjaciółka, ale także własne cechy, zainteresowania, umiejętności, wartości oraz rzeczy, które są dla nich ważne.

Nauczyciel/ka zaznacza, że wypełniana przez nich karta jest prywatna. Nie będzie zbierana ani oceniana i nikt nie będzie proszony o odczytywanie swoich odpowiedzi.

Po wykonaniu zadania prowadząca/y zaprasza do rozmowy już nie o konkretnych odpowiedziach zapisanych na kartach, lecz o samym doświadczeniu wykonywania ćwiczenia:

Każdy i każda z nas jest kimś więcej niż jedną rolą, cechą czy etykietą. Na to, kim jesteśmy, składają się nasze doświadczenia, relacje, zainteresowania, wartości, wybory i plany, ale także sposób, w jaki widzą nas inni. Nie wszystkie te elementy muszą do siebie idealnie pasować i nie wszystkie pozostaną takie same przez całe życie. To, że jestem uczniem/ uczennicą, córką/ synem, przyjacielem/ przyjaciółką, że coś potrafię, czegoś się boję, coś jest dla mnie ważne albo o czymś marzę – wszystko to jest częścią mnie. Niektóre z tych rzeczy mogą się z czasem zmieniać. Inne mogą pozostać ze mną bardzo długo.

Na koniec osoba prowadząca prosi, aby każdy/ każda wybrał/a ze swojej karty jedno określenie, które w tym momencie uważa za szczególnie ważną część siebie, i zakreślił/zakreśliła je. Nie trzeba mówić innym, co zostało wybrane.

Formy pracy: praca indywidualna, praca z całą klasą, dyskusja kierowana

Prowadząca/y wraca do zdjęcia Wokulskiego i określeń, które pojawiły się podczas pierwszego ćwiczenia. Prosi uczniów/ uczennice, aby tym razem nie zastanawiali się nad tym, kim jest Wokulski, lecz nad tym, co wpłynęło na to, że stał się właśnie takim człowiekiem.

Uczniowie/uczennice pracują w kilkuosobowych grupach. Każda grupa otrzymuje kartkę A3.

Na jej środku zapisuje WOKULSKI, a wokół tworzy mapę czynników, które (na podstawie filmu) mogły wpływać na jego tożsamość, sposób myślenia i podejmowane decyzje. Nauczyciel/ka może podpowiedzieć obszary, jeśli uczniowie/uczennice mają trudność z rozpoczęciem pracy:

rodzina i pochodzenie – ludzie i relacje – doświadczenia – edukacja i wiedza – praca – sytuacja materialna – pozycja społeczna – miłość – sukcesy i porażki – marzenia i aspiracje – wydarzenia historyczne – własne decyzje.

Każdy zapis powinien zostać połączony z konkretnym elementem historii Wokulskiego. Jeśli grupa zapisuje „miłość”, powinna wskazać, w jaki sposób uczucie do Izabeli wpływa na działania Stanisława. Jeśli wybiera „pochodzenie” – zastanawia się, jakie ma ono znaczenie dla miejsca Wokulskiego w spo-łeczeństwie. Jeśli „nauka” – wskazuje, jak zainteresowanie nią wpływa na sposób, w jaki Wokulski myśli o sobie i swojej przyszłości.

Po zakończeniu pracy (ok. 7 min.) grupy prezentują swoje mapy (ok. 5 min.)
Prowadząca/y zaznacza powtarzające się czynniki, a następnie pyta:

Czy wszystkie te czynniki wpływają na Wokulskiego w taki sam sposób?

Klasa wspólnie próbuje podzielić wskazane czynniki na trzy grupy:

1. TO, CZEGO NIE WYBRAŁ (np. pochodzenie, epoka, część doświadczeń)
2. TO, CO SAM WYBRAŁ (np. część podejmowanych działań, zainte-resowania, decyzje dotyczące pracy)
3. TO, W CZYM WYBORY WŁASNE MIESZAJĄ SIĘ Z WPŁYWEM INNYCH (np. relacje, potrzeba przynależności, status, oczekiwania środowiska)

Nie chodzi o stworzenie jednego poprawnego podziału. Jeśli uczniowie/ uczennice nie zgadzają się co do miejsca danego czynnika, nauczyciel/ka wykorzystuje tę różnicę do rozmowy.

Formy pracy: praca w parach lub małych grupach, praca z całą klasą, dyskusja kierowana z kartą pracy

Po omówieniu czynników, które wpłynęły na to, kim stał się Wokulski, nauczyciel/ka proponuje,aby uczniowie/ uczennice przyjrzeli się temu samemu zagadnieniu z perspektywy współczesnych młodych ludzi. Prowadząca/y rozdaje uczniom i uczennicom załącznik nr 3. KARTĘ PRACY NR 2. Uczniowie/uczennice pracują w parach lub małych grupach. Ich zadaniem jest zastanowienie się, w jaki sposób różne osoby, środowiska i doświadczenia mogą wpływać na to, kim staje się młody człowiek. Na wypełnienie karty pracy mają 7 minut.

Na karcie znajdują się następujące czynniki: Rodzina, Przyjaciele, Grupa rówieśnicza (ważne rozdzielenie pomiędzy przyjaciółmi a grupą rówieśniczą), Szkoła, Internet i media społecznościowe, Miejsce i środowisko, w którym dorastamy, Sytuacja materialna, Kultura / tradycja, Osoby, które podziwiamy, Ważne doświadczenia, sukcesy i porażki. Przy każdym z nich uczennice I uczniowie odpowiadają na dwa pytania: Jak może nas kształtować? Jakie oczekiwania mogą się z nim wiązać?

Prowadzący/a wyjaśnia, że nie chodzi o ocenianie tych wpływów jako dobrych lub złych. Ta sama osoba czy środowisko może jednocześnie wspierać młodego człowieka, pomagać mu odkrywać zainteresowania i możliwości, ale także mieć wobec niego określone oczekiwania.

Po uzupełnieniu karty każda para lub grupa wybiera jeden czynnik, który jej zdaniem szczególnie silnie wpływa dzisiaj na tożsamość młodych ludzi, i krótko uzasadnia swój wybór.

Formy pracy: praca z całą klasą, praca indywidualna, dyskusja kierowana, linia kontinuum / ćwiczenie ruchowe

Nauczyciel/ka zwraca uwagę na różnicę pomiędzy wpływem a presją:

To, że inni ludzie wpływają na nasze wybory, jest naturalną częścią życia. Problem może pojawić się wtedy, kiedy zaczynamy odczuwać, że musimy spełnić czyjeś oczekiwania, dopasować się do grupy albo zachowywać się w określony sposób, nawet jeśli sami/same tego nie chcemy.

Poniższe ćwiczenie ma pomóc uczestni(cz)kom zajęć zauważyć, że presja społeczna nie zawsze wygląda jak bezpośrednie namawianie czy zmuszanie. Może być subtelna: wynikać z potrzeby akceptacji, strachu przed wyśmianiem lub odrzuceniem, chęci dorównania innym, obawy przed rozczarowaniem ważnych osób albo przekonania, że „wszyscy tak robią”.

Prowadząca/y za pomocą taśmy/ sznurka wyznacza w sali linię. Na jednym z jej końców umieszcza kartkę z napisem “NIE CZUJĘ TU PRESJI”, a na drugim “CZUJĘ BARDZO SILNĄ PRESJĘ”. Tłumaczy młodzieży, że linia oznacza całe spektrum możliwych odczuć (od “nie czuję” do “bardzo silnie czuję”). Zadanie polega na tym, że po odczytaniu przez nauczycielkę/nauczyciela pytania, każda osoba uczestnicząca w zajęciach ma się ustawić w wybranym miejscu na linii – zależnie od tego, jak silną presję może (ich zdaniem) odczuwać bohater/ka opisanej sytuacji. Przykładowe sytuacje opisane są w załączniku nr 4.

Formy pracy: praca z całą klasą, dyskusja kierowana

Metody pracy: analiza sytuacji filmowych, rozmowa problemowa

Po ćwiczeniu ruchowym uczniowie/uczennice wracają na swoje pierwotne miejsca, a nauczyciel/ka zadaje im pytanie: A gdzie na naszej linii postawilibyście Wokulskiego? Czy w filmie są momenty, w których jego decyzje wynikają nie tylko z tego, czego sam chce, ale również z potrzeby zdobycia akceptacji, uznania, przynależności albo sprostania oczekiwaniom określonego środowiska?

Prosi uczniów/ uczennice, aby odwoływali się do konkretnych scen w filmie. Niech sami ustalą, czy w przypadku Wokulskiego rzeczywiście możemy mówić o presji, czy raczej o jego własnych aspiracjach, potrzebach i wyborach. Bardzo ważne jest, aby uważać, żeby nie nazywać każdej decyzji Wokulskiego presją społeczną. W jego przypadku ciekawsze jest właśnie pytanie, gdzie kończy się własne pragnienie, a zaczyna podporządkowywanie życia regułom świata, do którego chce wejść.

Prowadząca/y konkluduje, że presja społeczna nie zawsze polega na bezpośrednim namawianiu do określonego działania czy stawianiu konkretnych wymagań. Czasem nikt nie mówi nam wprost, co mamy zrobić ani jacy/jakie mamy być. Presja może wynikać z potrzeby akceptacji, chęci przynależności do grupy czy pragnienia dorównania osobom, które są dla nas ważne. W takich sytuacjach możemy sami/same zacząć dostosowywać swoje zachowanie, wybory, a nawet życiowe decyzje do tego, co uznajemy za warunek akceptacji, uznania lub przynależności.

Formy pracy: praca indywidualna, praca z całą klasą, dyskusja kierowana;

Metody pracy: symulacja aukcji, ćwiczenie decyzyjne, analiza wyborów bohatera filmowego, dyskusja problemowa;

Materiały: zestawy banknotów „Złote życia” dla każdej osoby uczestniczącej w za-jęciach (załącznik nr 5), lista wartości wystawianych na aukcję (załącznik nr 6), młotek sędziowski (jeśli to możliwe);

Cel ćwiczenia: Ćwiczenie ma skłonić uczniów/uczennice do zastanowienia się nad tym, czego chcą od życia, co jest dla nich ważne i dlaczego właśnie to uznają za ważne. Jednocześnie pozwala doświadczyć, że nie wszystkie życiowe cele da się realizować jednocześnie, a nasze wybory mogą zmieniać się pod wpływem innych ludzi.

Przed rozpoczęciem zajęć nauczyciel/ka drukuje i wycina banknoty znajdujące się w załączniku nr 5. Każdy uczeń/każda uczennica powinien/powinna otrzymać 1000 złotych życia: 2 banknoty po 200,

4 banknoty po 100, 4 banknoty po 50. Osoba prowadząca przygotowuje również 10 kartek z nazwami ,,przedmiotów”, które będą kolejno wystawiane na aukcję. Nie pokazuje ich uczniom/uczennicom przed rozpoczęciem licytacji.

Nauczyciel/ka rozdaje każdej osobie zestaw banknotów, po czym mówi: Wszyscy otrzymaliście po 1000 (tysiąc) złotych życia. To oczywiście nie jest prawdziwa waluta i nie ma nic wspólnego z pieniędzmi, którymi posługiwał się Wokulski. Nazwa jest umowna. „Złote życia” symbolizują coś, czego każdy człowiek ma ograniczoną ilość: czas, energię, uwagę, wysiłek i możliwości. 

Za chwilę odbędzie się aukcja. Nie będziecie kupować przedmiotów. Będę wystawiać na sprzedaż rzeczy, które mogą być dla człowieka ważne w życiu. Waszym zadaniem będzie zdecydować, za które z nich jesteście gotowi/gotowe zapłacić swoimi banknotami. Nie wystarczy Wam pieniędzy na wszystko. Co więcej, nie wiecie, co pojawi się później. Możecie więc wydać dużo na coś, co wydaje się Wam ważne teraz, a za chwilę odkryć, że pojawiło się coś, na czym zależy Wam jeszcze bardziej.

Przed właściwą aukcją warto przeprowadzić jedną próbną licytację, żeby wszyscy zrozumieli zasady. Nauczyciel/ka mówi: Zróbmy próbę. Na sprzedaż wystawiam „dodatkowy miesiąc wakacji”. Cena wywoławcza – 50 „złotych życia”. Kto daje 50? Ktoś podnosi rękę. Mam 50. Kto daje 100? Kolejna osoba podbija cenę na 100. Czy ktoś daje 150? Nauczyciel/nauczycielka kontynuuje do momentu, aż nikt nie zaoferuje więcej. 150 po raz pierwszy, 150 po raz drugi, 150 po raz trzeci – sprzedane!

Następnie wyjaśnia: Gdyby to była właściwa aukcja, osoba, która wygrała, oddałaby mi 150 „złotych życia”. Pozostałe osoby niczego nie płacą i zachowują wszystkie swoje pieniądze.

Nauczyciel/ka informuje: Teraz rozpoczynamy właściwą aukcję. Pamiętajcie: nie wiecie, co będzie wystawione później. Sami/same decydujecie, kiedy warto licytować, kiedy się wycofać i ile jesteście gotowi/gotowe zapłacić.

Osoba prowadząca odsłania kolejno kartki (załącznik nr 6). Proponuję następującą kolejność, bo nie powinna być przypadkowa:

Po zakończeniu licytacji danego “przedmiotu” nauczyciel/ka zapisuje na tablicy np. BARDZO DUŻO PIENIĘDZY – 400 i przechodzi do kolejnej pozycji.

Ważne: W czasie aukcji prowadząca/y nie komentuje wyborów uczniów/uczennic. Nie mówi: „Ale drogo!”, „Nikt nie chce miłości?” czy „Naprawdę wolicie pieniądze?”. Nie sugeruje również, co powinno być ważniejsze.

Aukcja powinna być szybka i mieć tempo.

Po sprzedaniu ostatniej pozycji nauczyciel/ka prosi, aby uczniowie/uczennice nie oddawali jeszcze pozostałych pieniędzy. Zadaje im pytania: 

Może się zdarzyć, że część uczniów/uczennic zakończy aukcję bez żadnej wylicytowanej karty. Nauczyciel/ka powinien/powinna wyraźnie zaznaczyć, że nie oznacza to, że osoby te „niczego nie wybrały”, nie wiedzą, czego chcą, ani że przedstawione na kartach wartości nie są dla nich ważne.
Wynik aukcji jest konsekwencją zasad symulacji: ograniczonego kapitału, konieczności konkurowania z innymi osobami oraz podejmowania decyzji bez wiedzy o tym, co zostanie wystawione później. Pozostanie z „pustymi rękami”, również może stać się przedmiotem refleksji. Być może ktoś czekał na coś szczególnie ważnego, nie chciał wydawać swoich złotych życia na rzeczy, które nie były dla niego wystarczająco istotne, albo wycofywał się z licytacji, gdy cena stawała się zbyt wysoka.

Można wtedy zapytać:

Czy niewydanie swoich zasobów zawsze oznacza, że niczego nie wybraliśmy? Czy czasem decyzją jest również rezygnacja z czegoś, co kosztowałoby nas zbyt wiele? Nauczyciel/nauczycielka podkreśla, że aukcja nie jest testem wartości ani oceną życiowych wyborów. Nie ma w niej wyniku „dobrego” ani „złego”, a liczba zdobytych kart nie świadczy o tym, czy ktoś dokonał lepszych lub gorszych wyborów.

Formy pracy: praca w grupach, praca z całą klasą
Metody pracy: symulacja, gra decyzyjna, analiza postaci filmowej, argumentacja

Po zakończeniu „Aukcji życia” nauczyciel/ka informuje uczniów/uczennice, że aukcja jeszcze się nie skończyła. Tym razem jednak zmieniają się jej zasady. Prowadzący/a umieszcza w widocznym miejscu zdjęcie Stanisława Wokulskiego (skorzystaj z załącznika nr 1) i mówi: 

Przed chwilą każdy i każda z Was decydował/a, na co chce przeznaczyć własne złote życia. Teraz dostaniecie do dyspozycji 1000 złotych życia Wokulskiego. Waszym zadaniem nie będzie zdecydowanie, na co Wokulski powinien je wydać. Spróbujecie na podstawie filmu odtworzyć, na co rzeczywiście przeznacza swój czas, energię, uwagę i możliwości.

Osoba prowadząca podkreśla, że w tym ćwiczeniu nie chodzi o ocenianie tego, jakie wybory byłyby dla Wokulskiego najlepsze. Zadaniem uczniów/uczennic jest przyjrzenie się temu, co bohater faktycznie robi, do czego dąży, czemu poświęca najwięcej uwagi i energii oraz co w jego życiu okazuje się ważniejsze od innych możliwości.

Następnie nauczyciel/ka dzieli klasę na 4–5-osobowe grupy. Każda grupa otrzymuje 1000 złotych życia oraz komplet kart wykorzystywanych podczas pierwszej aukcji. Grupy rozkładają przed sobą wszystkie karty i wspólnie zastanawiają się, które z przedstawionych na nich aspiracji, wartości i celów można odnaleźć w życiu Wokulskiego.

Zadaniem każdej grupy jest rozdysponowanie całych 1000 złotych życia Wokulskiego pomiędzy wybrane karty. Im ważniejsza – zdaniem grupy – jest dana rzecz dla bohatera i im więcej swojego życia Wokulski jej poświęca, tym więcej „złotych życia” grupa powinna na nią przeznaczyć.

Nie trzeba rozdzielać pieniędzy pomiędzy wszystkie karty. Grupa może uznać, że niektóre z przedstawionych wartości lub aspiracji mają w życiu Wokulskiego niewielkie znaczenie albo nie mają go wcale. Może również przeznaczyć bardzo dużą część kapitału na jedną kartę, jeśli potrafi taki wybór przekonująco uzasadnić.

Nauczyciel/ka przypomina: Nie zastanawiajcie się, na co Wy wydalibyście te pieniądze ani na co Wokulski powinien je wydać. Patrzcie na jego historię przedstawioną w filmie. Gdyby jego czas, energia, uwaga i możliwości miały wartość 1000 złotych życia, jak – patrząc na jego decyzje i zachowanie – rozłożyłby się ten kapitał?

Grupy mają około 6 minut na wykonanie zadania. W tym czasie powinny nie tylko rozłożyć banknoty, ale również przygotować argumenty uzasadniające swoje decyzje. Każda kwota musi mieć uzasadnienie w konkretnych wydarzeniach, zachowaniach lub decyzjach Wokulskiego pokazanych w filmie.

Przykładowo jedna z grup może przeznaczyć dużą część kapitału na „wielką, odwzajemnioną miłość”, część na „wysoką pozycję społeczną i uznanie innych”, a znacznie mniej na „możliwość rozwijania swoich talentów i pasji”. Inna grupa może uznać, że pozycja społeczna nie jest dla Wokulskiego celem samym w sobie, lecz przede wszystkim środkiem pozwalającym mu zbliżyć się do Izabeli i jej środowiska, dlatego rozdzieli pieniądze zupełnie inaczej. Nie ma jednego prawidłowego podziału. Liczy się sposób jego uzasadnienia na podstawie filmu.

Po zakończeniu pracy nauczyciel/ka nie prosi kolejno wszystkich grup o przedstawienie całego podziału. Zamiast tego porównuje wyniki i wyszukuje te miejsca, w których decyzje zespołów najbardziej się od siebie różnią.

Może powiedzieć: Pierwsza grupa przeznaczyła na miłość 500 złotych życia, a druga tylko 300. Spróbujcie przekonać nas, dlaczego Wasz podział lepiej oddaje to, co zobaczyliśmy w filmie.

Grupy przedstawiają swoje argumenty, odwołując się do filmu. Mogą zadawać sobie pytania i podważać interpretacje innych zespołów, ale każda teza powinna zostać poparta konkretnym przykładem z historii Wokulskiego.

Prowadząca/y nie rozstrzyga, która grupa „ma rację”. Jego/jej zadaniem jest dopytywanie o argumentyi pilnowanie, aby uczniowie/uczennice nie opierali swoich odpowiedzi wyłącznie na ogólnym wrażeniu dotyczącym bohatera.

W trakcie rozmowy osoba prowadząca informuje grupy, że mogą zmienić swój pierwotny podział złotych życia, jeśli argument innego zespołu je przekonał. Uczniowie/uczennice fizycznie przekładają banknoty pomiędzy kartami. Dzięki temu zmiana interpretacji staje się widoczna – wraz z kolejnymi argumentami zmienia się „budżet życia” Wokulskiego.

Formy pracy: praca indywidualna, praca z całą klasą
Metody pracy:autorefleksja, symboliczne ćwiczenie decyzyjne

Na zakończenie nauczyciel/ka prosi uczniów/uczennice, aby wrócili myślami do całych zajęć: najpierw zastanowili się nad tym, kim jest Wokulski i co go ukształtowało, później nad tym, co wpływa na nich samych, kiedy wpływ innych może zamienić się w presję, a podczas aukcji – czego sami/same chcieliby od własnego życia.

Osoba prowadząca rozdaje każdej osobie jeden dodatkowy banknot o nominale 100 złotych życia. Wyjaśnia, że tego banknotu nie można już licytować ani stracić. Jest to ostatnie 100 złotych życia, o którego przeznaczeniu każdy/każda decyduje wyłącznie sam/sama.

Prowadzący/prowadząca mówi: Wyobraźcie sobie, że zostało Wam jeszcze 100 złotych życia.

Tym razem nie musicie wybierać spośród rzeczy, które pojawiły się na naszej aukcji. Możecie przeznaczyć je na cokolwiek, co jest dla Was ważne albo co chcielibyście kiedyś mieć, osiągnąć, zrobić, rozwinąć lub zachować w swoim życiu.

Nauczyciel/ka prosi uczniów/uczennice, aby na odwrocie banknotu dokończyli jedno zdanie:

Moje 100 złotych życia przeznaczam na …………………………………., ponieważ ………………………………….

Odpowiedź pozostaje prywatna. Nie jest zbierana ani oceniana. Osoby, które chcą, mogą podzielić się swoim wyborem z klasą, ale nie jest to obowiązkowe.

Następnie nauczyciel/ka kończy zajęcia słowami: Nie mamy pełnej kontroli nad tym, co nas kształtuje. Wpływają na nas ludzie, środowisko, doświadczenia, oczekiwania i przypadki. Nie zawsze też od razu wiemy, kim chcemy być. Możemy jednak od czasu do czasu zatrzymać się i sprawdzić: czego naprawdę chcę? Które z moich aspiracji są moje? Ile jestem gotowy/gotowa dla nich poświęcić? I czy kierunek, w którym idę, nadal jest kierunkiem, który sam/sama chcę wybierać?

Uczniowie/uczennice zabierają swój ostatni banknot ze sobą. 

więcej informacji:
www.kinoswiat.pl oraz www.kinoswiatedukacji.pl